دیابت! کلمه ای که در طول زندگی بارها و بارها در مورد آن شنیده ایم. یک بیماری مزمن که روند سوخت و ساز قند در بدن را تحت تاثیر قرار داده و سبب ایجاد مشکلات کوچک و بزرگی میشود. در این مطلب قصد داریم به صورت کامل در خصوص اینکه دیابت چیست صحبت کنیم و امیدواریم در انتها بتوانید اطلاعات کاملی در خصوص بیماری دیابت و علل ایجاد آن داشته باشید.
بیماری دیابت چیست؟
دیابت یک بیماری مزمن و پیش رونده هست که به دلیل ناتوانی بدن در تنظیم سطح گلوکز خون به صورت مناسب, ایجاد میشود. در ایران ۱۴ درصد جمعیت بالای ۳۰ سال به دیابت مبتلا هستند.
دیابت ملیتوس (شیرین) چیست؟
ديابت مليتوس از گروه بيماريهاي متابوليك بوده که يك اختلال چند عاملی است. مهم ترین شاخص در این بیماری افزايش مزمن قند خون (هایپرگلایسمی) است که علت اصلی بروز آن ناشي از اختلال در ترشح، اختلال در عمل انسولين و يا هر دو عامل می باشد. در بیشتر بیماران اختلال در متابوليسم كربوهيدرات، چربي و پروتئين نیز وجود دارد. در بدن یک انسان طبیعی جهت تولید، مصرف و ذخیره انرژی نیاز به هورمون های انسولین و گلوکاگون می باشد که هر دو هورمون توسط پانکراس (غده لورالمعده) تولید می شوند.
انسولین هورمونی است که عملکرد ذخیره سازی (آنابولیک) دارد و زمانیکه فرد از مواد خوراکی یا غذائی استفاده می کند در بدن ترشح شده و در نهایت منجر به :
- ذخیره شدن گلوکز (قند) در بافت های مختلف از جمله کبد و عضلات
- افزایش تولید چربی و ذخیره شدن آن در بدن
- تسریع انتقال اسیدهای آمینه به داخل سلول های بدن
- جلوگیری از تجزیه و شکسته شدن مولکول های گلوکز، پروتئین و چربی های ذخیره شده در بدن می شود.
گرچه برای دیابت، درمان قطعی وجود ندارد اما می توان آن را کنترل کرد و عوارض آن را به حداقل رساند. همواره بهترین درمان برای این بیماری، پیشگیری از آن است. در سال های اخیر شیوع این بیماری در جهان رو به افزایش بوده و در ایران نیز همین روند وجود دارد.
انواع مختلف دیابت شامل چه مواردیست؟
در ادامه به بررسی انواع دیابت میپردازیم:
دیابت نوع 1
این دیابت در سنین پایین رخ میدهد که به آن دیابت جوانی نیز گفته میشود. دیابت نوع 1 وابسته به انسولین نیز گفته میشود. حدوداً ۱۰درصد از کل افراد مبتلا به دیابت، به دیابت نوع ۱ دچار هستند. در دیابت نوع ۱، سلولهای ایمنی علیه سلولهای سازنده انسولین در پانکراس فعال میشوند و به جزایر لانگرهانس (سلولهای سازنده انسولین) در پانکراس حمله میکنند و به دنبال آن تولید و ترشح انسولین را مختل میکنند. دیابت نوع یک درواقع به علت عوامل ژنتیکی ایجاد میشود.
به این اتفاق اصطلاحا بیماری خودایمن گفته می شود. در نتیجه با گذشت زمان از میزان انسولین تولید شده در بدن فرد کاسته شده و در نهایت تولید آن متوقف می شود. از نظر گروه های سنی معمولا شیوع این بیماری در کودکان و نوجوانان بیشتر است اما امکان بروز آن در تمامی گروه های سنی وجود دارد. از جمله مهم ترین علائم بالینی این بیماری می توان به پرنوشی (زیاد خوردن آب)، پر ادراری (افزایش حجم ادرار)، پرخوری (افزایش تمایل به مصرف مواد غذائی)، تاری و کاهش دید اشاره نمود. در 25% از این بیماران ممکن است کتواسیدوز بروز نماید.
دیابت نوع 2
به دیابت نوع ۲ دیابت غیروابسته به انسولین گفته میشود و حدوداً ۹۰ درصد از کل افراد مبتلا به دیابت به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند. در این نوع دیابت، با اینکه پانکراس انسولین تولید میکند، میزان انسولین تولید شده برای استفاده بدن کافی نیست و یا بدن قادر به استفاده صحیح از آن نیست که به این حالت از بیماری دیابت نوع ۲ مقاومت به انسولین گفته میشود که در جریان آن سلولهای بدن به انسولین پاسخ مناسبی نمیدهند. اضافه وزن یا چاقی عدم تحرک بدن, ژنتیک, یا سابقه خانوادگی از علل ایجاد دیابت نوع دو میباشد.
بیشتر مبتلایان به این نوع دیابت در سن میانسالی قرار دارند اما متأسفانه سن بروز آن در جهان رو به کاهش است. شیوع دیابت نوع 2 به سرعت در حال افزایش است که از مهم ترین دلایل آن می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- کاهش فعالیت بدنی
- افزایش توده بدنی
- تغییر در سبد غذائی و عادات مربوط به تغذیه
- افزایش شیوع بیماری فشار خون بالا
- افزایش استرس های روانی
علاوه بر موارد ذکر شده، استعداد ژنتیکی نیز در بروز این بیماری نقش داشته و در صورتیکه یکی از بستگان درجه 1 (پدر، مادر، برادر یا خواهر) به این بیماری مبتلا باشد احتمال بروز آن در فرد بیشتر خواهد بود. بنابراین در نظر گرفتن موارد فوق می تواند در راستای پیشگیری از بروز این بیماری موثر باشد.
دیابت بارداری
ديابت حاملگي با شيوع 4/5% يكي از عوارض شايع دوران حاملگي است که عوارض جدي روي مادر و جنين دارد. این بیماری در سه ماهه دوم یا سوم حاملگی رخ می دهد. بروز این بیماری مربوط به هورمون هائی است که توسط جفت در بدن مادر تولید می شود. نکته مهم در این نوع دیابت آن است که آزمایش های معمول و روتین مانند FBS (اندازه گیری قند خون ناشتا) برای این نوع دیابت کارائی ندارد بنابراین بررسی و تشخیص این بیماری تحت نظر پزشکان متخصص زنان صورت می گیرد.
بارداری در برخی بانوان میتواند سبب ایجاد مقاومت بدن به انسولین شود؛ دیابت بارداری، معمولاً در میانهها یا اواخر دوره بارداری خودش را نشان میدهد و از آن جایی که جنین قند مورد نیازش را از طریق جفت از مادر تأمین میکند، بسیار ضروری است که دیابت بارداری کنترل شود تا عوارضی برای جنین به وجود نیاورد.
کتواسیدوز دیابتی چیست؟
کتواسیدوز یکی از عوارض حاد دیابت است که به دلیل کاهش مقدار انسولین مصرفی یا فراموش کردن مصرف انسولین، بیماری یا عفونت و … روند بیماری دیابت دچار تغییرات شدیدتری می گردد که در نهایت منجر به بروز:
- ضعف و سر درد
- کاهش سطح هوشیاری تا کما
- افزایش شدید قند خون (300 تا 800 میلی گرم بر دسی لیتر)
- بروز عوارض گوارشی و تغییر بوی تنفسی (تولید بوی استن در هوای بازدمی)
- اختلالات الکترولیتی
- افزایش کراتینین و اوره خون
می گردد که در صورت عدم درمان سریع می تواند برای بیمار خطرناک باشد. برای درمان این بیماری و رفع عوارض بوجود آمده فرد باید هر چه سریعتر به مراکز درمانی یا مراکز بیمارستانی ارجاع داده شود.
علائم احتمالی دیابت شامل چه مواردی است؟
- کاهش وزن بی دلیل
- افزایش تشنگی و ادرار
- افزایش گرسنگی
- ایجاد حس گرسنگی
- تاری دید
- بی حسی یا گزگز پا و دست
چه افرادی بیشتر در معرض خطر دیابت هستند؟
بطور کلی افرادیکه سابقه یکی از موارد زیر را دارند باید برای بررسی بیماری دیابت تحت نظر پزشک باشند:
- سابقه وجود ديابت در يكي از اعضاي خانواده (والدين، برادر يا خواهر)
- سابقه ابتلا به ديابت بارداري
- سابقه سقط جنین، مردهزايي و تولد نوزاد با وزن بیش از 4 کیلوگرم
- حاملگي
- افراد مبتلا به بيماري فشارخون بالا
- افراد چاق يا داراي اضافه وزن
- افزايش كلسترول و يا تري گليسيريد خون و كاهش HDL (چربي خوب خون)
عوارض بیماری دیابت شامل چه مواردی است؟
ديابت پنجمين علت مرگ و مير در جوامع غربي بوده و بيماريزايي اين عارضه، چه از نظر هزينه درماني و چه از جهت از كارافتادگي، بسيار بالا و يكي از عمدهترين مسايل بهداشتي و درماني انسان ها بشمار ميرود. اغلب بيماران اين نوع ديابت چاق هستند و بيماراني هم كه طبق معيار تعيين شده چاق نباشند، در ناحیه شكم تجمع چربي دارند. شيوع ديابت نوع 2 روز به روز افزايش مييابد، زيرا اگر چه توارث در اين بيماري نقش زيادي دارد، اما عوامل محيطي نيز اثر چشمگيري در بروز آن دارند. زندگي صنعتي و شهر نشيني عامل اصلي افزايش تعداد مبتلايان به اين بيماري است.
جمع بندی
بسیاری از افراد دیابت را نوعی بیماری خاموش میدانند که زمینه ساز سایر بیماریهای دیگر از جمله بیماریهای قلبیعروقی، کلیوی و سکته مغزی میشود.
